Heredan köyü Tarihi

[admin]

Diyarbakır’ın Dicle ilçesine bağlı olan *Kırkpınar* köyü, bölgenin en derin tarihi ve kültürel geçmişine sahip yerleşimlerinden biridir. Yerel halk arasında hala eski adı olan *Heredan* (veya Heridan) ismiyle de bilinir.
Köyün tarihi ve kültürü hakkında öne çıkan bilgiler şunlardır:
### 1. Tarihçe ve Kimlik
* *Eski Adı:* Köyün orijinal adı *Heredan*'dır. 1915 öncesinde Ermeni ve Kürt nüfusun bir arada yaşadığı, dönemin şartlarına göre oldukça gelişmiş, "kaza" (ilçe) büyüklüğünde bir yerleşim yeri olduğu anlatılır.
* *Demografik Yapı:* Tarihsel olarak Ermeni toplumunun demircilik, kuyumculuk ve dokumacılıkla uğraştığı; Kürt toplumunun ise tarım ve hayvancılık yaptığı bir kültürel mozaiğe sahipti.
* *Ünlü İsimler:* Türk edebiyatının ve Diyarbakır kültürünün önemli isimlerinden *Mıgırdiç Margosyan, aslen bu köylüdür ve eserlerinde Heredan'dan sıkça bahseder. Ayrıca ses sanatçısı **Bedri Ayseli* ve oyuncu *Sami Hazinses*’in kökenleri de bu köye dayanmaktadır.
### 2. Kültürel Miras ve Yaşam
* *Ekonomi:* Köy geçmişte Diyarbakır-Harput kervan yolu üzerinde stratejik bir noktada bulunuyordu. Hatta köyün batısındaki Hamit Deresi mevkiinde tarihi bir *kervansaray* olduğu bilinmektedir.
* *Dil:* Bölge genelinde olduğu gibi köyde ağırlıklı olarak *Zazaca* ve *Kürtçe* dilleri konuşulmaktadır.
* *Mimari:* Köyün eski evleri bölgeye has taş işçiliği ile inşa edilmiştir. Ancak 1990’lı yıllarda boşaltılması ve ardından yeniden yerleşime açılması süreçleri köyün fiziksel dokusunda değişikliklere yol açmıştır.
### 3. Mutfak Kültürü
Dicle ve çevresinde olduğu gibi Kırkpınar köyünde de hamur işleri ve yerel tarım ürünleri ön plandadır:
* *Patila:* İçine peynir veya çökelek konularak sacda pişirilen yöresel bir börek türüdür.
* *Bağ ve Bahçecilik:* Köyün çevresi üzüm bağları ve meyve bahçeleriyle çevrilidir. Bu sebeple *pestil, pekmez* ve *cevizli sucuk* yapımı önemli bir gelenektir.
### 4. Coğrafi ve Sosyal Durum
Köy, Dicle ilçesinin kuzeydoğusunda yer alır ve dağlık, engebeli bir yapıya sahiptir. Geçmişteki zengin zanaatkâr kültürünün yerini günümüzde daha çok tarım ve mevsimlik işçilik almıştır. Tarihsel olarak Ermeni ve İslam kültürünün izlerini taşıyan köy, bugün hala Diyarbakır’ın sözlü tarihinde "Heredan" adıyla güçlü bir hafızaya sahiptir.